Wywiad przed diagnozą integracji sensorycznej – praktyczny przewodnik dla terapeutów

Diagnoza integracji sensorycznej jest procesem długotrwały i nie kończy się po obserwacjach prowadzonych przez diagnostę. Tak naprawdę to dopiero początek wspólnej drogi, w której diagnoza wyznacza kierunek, ale terapeuta planuje, jak dojść do konkretnego celu, żeby było to jak najbardziej efektywne i atrakcyjne dla dziecka. Zanim to jednak nastąpi warto pochylić się nad tym, od czego diagnoza się rozpoczyna. Mowa oczywiście o pierwszym spotkaniu z rodzicami, na którym przeprowadzony zostaje WYWIAD.
Dlaczego jest on aż tak istotny? I po co właściwie się go robi?

Po pierwsze, jest to moment, w którym dochodzi do poznania rodziców oraz tego, z jakimi trudnościami oni przychodzą. Dlatego też, bardzo ważne jest zapytanie ich o powód wizyty. Warto w tym miejscu pokusić się o zadawanie dodatkowych pytań, dzięki którym obraz dziecka stanie się zdecydowanie bardziej pełny, jasny i klarowany. Ta część powinna zajmować najwięcej czasu – chodzi nam bowiem o to, żeby jak najlepiej zrozumieć rodziców i trudności, z którymi się borykają.

W kolejnej części należy zapytać rodziców o to, jak przebiegał ciąża, czy matka na coś chorowała w jej trakcie oraz czy przyjmowała jakieś leki. Istotne będzie dla nas również to, w którym tygodniu nastąpił poród oraz jak przebiegał (poród naturalny czy cesarskie cięcie, czas trwania, dodatkowe leki, np. wywołujące poród). Dobrze jest zapytać także o to, jaka była waga urodzeniowa dziecka, długość, ilość punktów Apgar oraz czy matka słyszała pierwszy krzyk dziecka (a jeśli nie, to dlaczego?).

Historia ciąży i porodu pozwala nam zrozumieć dynamikę tego procesu i zaobserwować, czy w tym czasie nie pojawiły się jakieś czynniki ryzyka, które mogły wpłynąć na występowanie u dziecka zaburzeń integracji sensorycznej.

Kolejną rzeczą dla nas ważną staje się pierwszy rok życia dziecka. Jest to moment, w którym dochodzi do opanowania szeregu nowych umiejętności, a każda z nich powinna pojawiać się w odpowiednim okresie (normy rozwojowe). Dlatego konieczne staje się uzyskanie informacji na temat tego, kiedy dziecko zaczęło podnosić głowę w leżeniu na brzuchu, kiedy zaczęło siadać, pełzać, raczkować, chodzić oraz mówić. Tutaj też najczęściej rodzice wspominają o rehabilitacji, jeśli miała ona miejsca. Warto dopytać, jaką metodą pracowano z dzieckiem, jak długo oraz jaka była tego przyczyna. Co ciekawe, większość dzieci boryka się z asymetrią ułożeniową, co później jest widoczne przy wykonywaniu prób z obserwacji klinicznej.

Oczywiście nie są to jedyne rzeczy godne uwagi. Zapytajcie rodziców również o to, jak wyglądał (i nadal wygląda) sen dziecka, jak przebiegało karmienie (mleko modyfikowane czy karmienie piersią) oraz rozszerzanie diety i czy widzą jakieś trudności z żywieniem na chwilę obecną. Dobrze jest również dowiedzieć się, jak dziecko radzi sobie z emocjami, czy ma jakieś lęki, trudności, czy coś je frustruje.

Mając te wszystkie informacje można pokusić się o postawienie hipotezy dotyczącej tego, z jakimi trudnościami mierzy się dziecko. Zachęcam jednak do tego, aby nie dzielić się od razu swoimi domysłami, bo rodzice wszystkie sugestie skrzętnie sprawdzają i mogą się mocno zdenerwować przed kolejnym spotkaniem. Dopóki nie wiemy nic pewnego, nie informujemy o tym rodziców.

Pamiętajcie również o tym, żeby okazywać rodzicom szacunek, cierpliwość i empatię – przychodzą do nas, bo czują w sobie niepokój, boją się, że to ich wina, nie chcą być oceniani, często wychodzą z założenia, że są niewystarczającą dobrymi rodzicami. Oczywiście nie jest to prawdą i naszą rolą jest pokazanie im, że robią najważniejszą rzecz dla swojego dziecka – szukają odpowiedzi na pytanie, dlaczego ono się zachowuje w taki a nie inny sposób.

Jeśli jesteście na początki swojej drogi diagnostycznej możecie sobie przygotować chcecklistę z zestawem pytań, które warto zadać rodzicom. Da wam ona komfort pracy i pozwoli zaplanować rozmowę. Przykładową umieszczam poniżej.

Pamiętajcie również, żeby dać sobie i rodzicom komfort czasowy – nie spieszcie się, ale też nie pozwólcie, żeby wywiad trwał bardzo długo. Chodzi tutaj o znalezienie złotego środka. I, co najważniejsze, nie bójcie się diagnoz!

1. Dane ogólne

Imię, wiek, płeć dziecka
Ciąża i poród (ciąża przebiegła prawidłowo, poród naturalny/cesarskie cięcie, komplikacje, wcześniactwo)
Waga i długość urodzeniowa, przebieg rozwoju motorycznego (obracanie się, siadanie, raczkowanie, chodzenie)

2. Rozwój motoryczny

Czy dziecko osiągało kamienie milowe w odpowiednim czasie?
Jak radzi sobie z równowagą i koordynacją ruchową?
Czy występują trudności w dużej motoryce (bieganie, skakanie, wspinanie się)?
Czy występują trudności w małej motoryce (chwytanie, rysowanie, ubieranie się, manipulowanie przedmiotami)?

3. Zmysły i reakcje sensoryczne

Dotyk: nadwrażliwość lub brak reakcji na dotyk, niechęć do przytulania, dotykania różnych faktur
Wzrok: problemy z koncentracją wzrokową, omijanie patrzeniem zabawek, nadwrażliwość na światło
Słuch: wrażliwość na hałas, trudność w skupieniu uwagi przy dźwiękach
Smak i węch: wybredne jedzenie, unikanie nowych potraw, reakcje wymiotne na zapachy
Ruch (układ przedsionkowy): lęk lub nadmierna aktywność przy huśtaniu, kręceniu, skakaniu
Propriocepcja: szukanie mocnych nacisków, „uderzanie”, przytulanie mocne, przewracanie się, uderzanie głową

4. Zachowania codzienne

Problemy z samodzielnością (jedzenie, ubieranie się, higiena)
Trudności w koncentracji i wykonywaniu poleceń
Zachowania emocjonalne: łatwe wybuchy złości, nadmierna frustracja, lęki

5. Zabawa i zainteresowania

Jak dziecko bawi się zabawkami: układanie, rysowanie, manipulowanie przedmiotami
Czy unika pewnych aktywności lub środowisk (np. piaskownica, basen, place zabaw)
Czy ma ulubione zajęcia manualne lub ruchowe

6. Zdrowie i historia medyczne

Choroby przewlekłe, urazy, operacje
Problemy ze snem, jedzeniem, trawieniem
Stosowane leki lub terapie

7. Środowisko

Rodzinna rutyna dnia, aktywność fizyczna, dostęp do placów zabaw
Wsparcie w domu w rozwijaniu motoryki i zabawy sensoryczne

8. Obserwacje rodziców

Co rodzice uważają za trudne dla dziecka?
Jakie sytuacje wywołują stres lub frustrację?
Jakie są mocne strony dziecka w zakresie ruchu i zmysłów?

Justyna Kapuścińska-Kozakiewicz